شايع شد ، فقهاى مرابطين به خشم آمدند و بسيارى از مسائلى را كه در احياء طرح شده بود ، انكار كردند و آنها را مخالف دين شمردند . ابو القاسم بن حمدين « 1 » بيش از ديگران در مخالفت خويش پاى مىفشرد ، تا آنجا كه هركس را كه كتاب احياء علوم الدين خوانده بود تكفير كرد . ابن حمدين و فقهاى قرطبه شكايت نزد على بن يوسف بردند و همه به وجوب گردآورى و سوزاندن كتاب احياء علو الدين رأى و فتوا دادند . امير المسلمين فتواى آنان به كار بست و فرمان داد نسخ كتاب را گرد آورند و براى سوزانيدن آنها در صحن مسجد جامع قرطبه در برابر در غربى مسجد آتشى افروختند . آنگاه جلدهاى كتابها را به روغن آغشتند و آتش زدند . امير المسلمين به اطراف اندلس و مغرب نيز نامه نوشت كه از آن كتاب هرچه يابند بسوزانند . نسخ احياء علوم الدين را از صاحبان آن بستدند و بسوختند . برنامهء كتاب سوزان در سراسر مغرب اجرا شد . امير المسلمين چندان در اين باب سخت گرفت كه گفت هركس نسخه‌اى از آن كتاب در نزدش يافته شود ، اعدام خواهد شد و اموالش مصادره خواهد گرديد « 2 » . تعقيب كتاب احياء و ديگر كتب غزالى در تمام دورهء فرمانروايى مرابطين ادامه داشت . در عهد تاشفين بن على بن يوسف بار ديگر فرمان تجديد شد و ما از آن ياد خواهيم كرد . حقيقت اين است كه حملهء فقهاى مالكى مرابطين بر كتاب احياء العلوم به مسائل عقيدتى يا آنكه در آن كتاب چيزى خلاف دين آمده باشد ، ربطى نداشت ، بلكه بيشتر از آن جهت بود كه غزالى در آن بر علماى فروع سخت تاخته ، آنان را به جهل نسبت داده و مجادلاتشان را سطحى خوانده است . غزالى اينان را مشتى « مجانين » مىداند كه از علم اصول دين ، علمى كه در نظر غزالى از اهميت بسيار برخوردار است ، بىخبراند « 3 » .

--> ( 1 ) . برادر قاضى ابو جعفر احمد بن حمدين است كه بعد از اين در قرطبه عصيان كرد . ( 2 ) . ابن القطان ، نظم الجمان ( نسخهء ياد شده ، برگ 6 الف ) ابن عذارى آن را در البيان المغرب نقل كرده است ( اوراق نسخهء ، هسپريس ، ص 76 ) . الحلل الموشيه ، ص 76 . المراكشى المعجب ، ص 96 . ( 3 ) . المونس فى اخبار افريقيه و تونس ، ص 106 و 107 نيز رجوع كنيد به مقدمهء گلدزيهر بر كتاب « محمد بن تومرت » به نام - oloehT al ta tremuoT nbi demahoM . 63 53 . P elceiS eme IX ua beihgaM el snad malsI'I ed eig